او بود و اين امتحانى است كه خداوند خلق خود را به آن امتحان مىكند » . « 1 » و حضرت صادق عليه السّلام فرمود : « درازى عمر او و امتحان خلق در زمان غيبت او مانند نوح عليه السّلام است كه هفت مرتبه مأمور شد كه هستهء خرما بكارد و از ميوهء او بخورد ، آن‌گاه عذاب بر قومش نازل شود و چون درخت مىشد و به ميوه مىرسيد باز به تأخير مىافتاد و در هر مرتبه كه به تأخير مىافتاد جمعى از قوم او از او برمىگشتند و مىگفتند : اگر نوح پيامبر بود وعدهء او خلف نمىشد و چون وعده به پايان رسيد خداوند به نوح فرمود : اگر در همان اول عذاب مىفرستادم آن‌ها كه در هر مرتبه مرتد شدند باقى مانده بودند ، آن گاه آن خبث باطن و سوء سريره و نفاق قلبى خود را بعد از نجات ، با مؤمنين ظاهر مىساختند و با ايشان به خصومت و محاربه براى ملك و دولت و رياست برمىخاستند و هم‌چنين مدت غيبت قائم ما به طول انجامد تا حقّ از غير حق خالص گردد و ايمان از دروغ صاف گردد ، به سبب مرتد شدن آن‌كس كه طينت او خبيث است از شيعيان ، كه خوف آن است كه چون تمكّن پيدا كنند و دولت يابند نفاق خود را ظاهر كنند » . « 2 » تمحيص و تمييز حديث فوق به‌علاوه امتحان و وجه امتحان ، تمحيص و تمييز را نيز متعرض بود و از جمله اخبارى كه به اين جهت اشاره‌دار اين است : حضرت صادق عليه السّلام فرمود : « اين امر نخواهد شد مگر بعد از مأيوس شدن ، نه به خدا قسم تا اين‌كه از هم جدا و ممتاز شويد ، نه به خدا قسم تا اين‌كه خالص شويد ، نه به خدا قسم تا اين‌كه آن كس كه شقى باشد شقى شود ( يعنى شقاوتش ظاهر شود ) و آن‌كه سعيد باشد بماند » . « 3 » و نيز فرمود : « چگونه خواهيد بود آن‌گاه كه نه امام رهنمايى شما را باشد و نه علمى ، بعضى از بعضى بيزارى جوييد ، پس در آن هنگام از يكديگر ممتاز و جدا شويد و

--> ( 1 ) - معجم احاديث الامام المهدى 4 / 138 ح 1198 ؛ بحار 51 / 150 ح 1 . ( 2 ) - كمال الدين 2 / 355 ؛ بشارة الاسلام 170 . ( 3 ) - كمال الدين 2 / 346 ح 32 ؛ اصول كافى 1 / 418 .